Uzgodnienie z PZPN (Żak)
Cel: zachować własne doświadczenie autora (Etapy, gra podaniem, gry transmisyjne, doskonalenie i wyścigi, kolejność środków) i jednocześnie mieć konspekt roczny w rozsądnej zgodności z PZPN. Poniżej: co formalnie pozwala na własny program, gdzie już jest zgodność, gdzie jest tarcie i jak je obniżamy.
1. Szkółka na poziomie brązowym może mieć własny program
- Przy certyfikacie brązowym szkółka może realizować Program Szkolenia PZPN albo mieć i realizować autorski program szkolenia zgodny z wytycznymi PZPN (Załącznik nr 3 do Regulaminu, wersja od 1.09.2026).
- Wytyczne wymagają m.in.: filozofii i metodologii, etapizacji, modelu gry, modelu treningu w 4 obszarach, planowania (mezocykl, mikrocykl, stały schemat jednostki) i dokumentacji (struktura konspektu).
- Ocena programu: maksimum 37 punktów, pozytywna od 24 (poziom Programu PZPN to 27). Punktowane są m.in. zgodność z wytycznymi, spójność, kompletność i innowacyjność.
2. Gdzie już się zgadzamy
| Temat | PZPN | Model Żaka | Ocena |
|---|---|---|---|
| Gra jest nauczycielem | temat = wycinek gry | tak | zgodne |
| Sytuacje 1x1, 1x2, 2x1, 2x2 | mezocykl Żaka | Etap 2, od listopada trójki w grze kombinacyjnej, do tego dwie lekcje w miesiącu o grze drużyny | inaczej, patrz T9 i T11 |
| Bronienie w mezocyklu | jeden mikrocykl bronienia na cztery | bronienie mniej więcej cztery lekcje w miesiącu, rozłożone w blokach | inaczej, patrz T10 i T12 |
| Trzy części jednostki | wstępna, główna, końcowa | 20’, 25’+3’+15’+22’, 5’ | zgodne |
| Motoryka w grach i zabawach | tak | wyścigi drużynowe z piłką i podaniem, bez zabaw | inaczej, patrz T13 |
| Cztery obszary | techniczny, taktyczny, motoryczny, psychiczny | tak | zgodne |
| Limit środków | maksymalnie 5 | 5 | zgodne |
| Stała struktura jednostki | wymóg wytycznych | stały schemat: mała gra 20, nauczanie gry 25, przerwa 3, doskonalenie 15, gra 22, zakończenie 5 | zgodne |
3. Tarcie i jak je obniżamy
T1. Wiek a Etap
PZPN organizuje szkolenie po kategoriach wiekowych, model po Etapach niezależnych od wieku. Obniżenie: karty są per kategoria, ale każda ma pole “Poziom spirali (Etap)” i linię “dla grupy mocniejszej lub wolniejszej”.
T2. Długość jednostki (90 a 75 minut)
Przykłady PZPN dla Żaka mają 75 minut (20/45/10), ale w Programie Szkolenia to przykład, a wytyczne do autorskich programów (wersja 2022, Załącznik 4, pkt 5.3 i 8.1) wymagały stałego schematu i struktury czasowej zgodnej z wymaganiami dla kategorii, bez konkretnych minut. Obecna wersja (Załącznik nr 3, od 1.09.2026) ma inny układ: opis planowania Żaka (rozdz. 9.2: mezocykl, mikrocykl, jednostka treningowa) oceniany 0-2 pkt, “2” za poziom szczegółowy zgodny z własną wizją. Wydłużenie do 90 minut jest decyzją własną, którą uzasadniamy w opisie jednostki. Numeracja “5.3” poniżej pochodzi ze starej wersji. Sprawdzone w źródłach (wrzesień 2026): Regulamin Programu Certyfikacji (ważny od 1.09.2024) nie podaje czasu jednostki. Załącznik nr 1 (Kryteria) wymaga tylko, by Harmonogram treningowy w SZSP zawierał czas trwania każdego treningu (pkt 7.7.2) i mówi o minimalnej liczbie treningów (Żak, U8-U9: 2). Unifikacja szkolenia dotyczy gry (wymiary boiska, bramek, czas gry w meczu), nie treningu. W Programie Szkolenia U6-U13 (tekst) nie ma normy minut dla jednostki, 75’ pochodzi z przykładowych konspektów. Nie znaleziono więc wymogu 75 minut. Załącznik nr 4 (Zakres Wizyty Monitorującej, od 1.09.2026): pkt 1.1.4 każe sprawdzać “zgodność struktury czasowej i form nauczania w częściach jednostki z Programem Szkolenia” (w konspekcie lub w realizacji), dlatego 90 minut i 3-minutowa część końcowa muszą być opisane w naszym programie jako jego stały schemat. Pkt 2.3.1 ocenia w części końcowej “refleksję po treningu”, czyli nasze zakończenie z pytaniami otwartymi.
Uczciwe porównanie proporcji (przykład PZPN vs nasz model):
| Część | PZPN (75’) | Model (90’) |
|---|---|---|
| Wstępna | 20’ (27%) | 20’ (22%) |
| Główna | 45’ (60%) | 65’ (72%) |
| Końcowa | 10’ (13%) | 5’ (6%) |
Proporcji nie zachowujemy: dodatkowe 15 minut plus 5 minut z części końcowej idą do głównej (nauczanie gry, przerwa z rozmową, doskonalenie, gra). To świadome odejście, więc opisujemy je wprost.
Tekst do punktu 5.3 (do wklejenia i dopracowania):
Jednostka Żaka trwa 90 minut i ma stały schemat: 20’ mała gra (rondo, gra na 4 kwadraty, gra na utrzymanie piłki), 25’ nauczanie tematu lekcji w grach transmisyjnych, 3’ przerwa z rozmową, 15’ doskonalenie techniki i motoryki (schematy podań, wyścigi drużynowe z podaniem), 22’ gra z celem gry, 5’ zakończenie z pytaniami otwartymi do zawodników. Wydłużenie względem przykładowych 75 minut z Programu Szkolenia PZPN wynika z trzech decyzji metodycznych. Po pierwsze, temat lekcji jest nauczany w grach transmisyjnych i sprawdzany w grze w tej samej jednostce, więc gra ma 22 minuty, a nie kilkanaście. Po drugie, motorykę wprowadzamy w wyścigach drużynowych z piłką, w krótkich seriach z przerwami, a nie w osobnym bloku. Po trzecie, część końcowa jest krótka, bo po grze zawodnicy potrzebują rozmowy, a nie kolejnego środka. Intensywność jest zmienna: każdy środek ma w konspekcie zaplanowane obciążenie (objętość i przerwy), a w jednostce mieszczą się przerwy na picie i przejścia między polami, które zajmują część z 90 minut. Grupa liczy ok. 12 zawodników, dlatego czas aktywności każdego zawodnika jest wysoki, a martwy czas minimalny.
Do uzupełnienia, zanim tekst pójdzie do PZPN: konkretne przerwy w minutach (ile na picie, ile na przejścia), bo recenzent będzie o nie pytał. Nie opieramy uzasadnienia na twierdzeniach o “spadku koncentracji” lub “ryzyku kontuzji” u 8-9 latków bez źródła; jeśli je dodajemy, cytujemy Program Szkolenia.
T3. Kolejność: mała gra, nauczanie gry, doskonalenie, gra
PZPN (pkt 13.5) daje cztery warianty jednostki Żaka: w części wstępnej działania piłkarskie i cel motoryczny, w głównej fragment gry i gra. Nasz schemat mieści się w wariancie 2 i 4: część wstępna to działania piłkarskie (mała gra), a cel motoryczny realizujemy w doskonaleniu, po nauczaniu tematu, bo zawodnicy w wyścigach dają 100%. Ryzyko własne: wyścigi w środku jednostki na hali (śliska podłoga), stąd krótkie dystanse i akcent techniczny.
T4. “Trener podaje cel, nie sposób”
Opisy tematów są wiedzą trenera (punkty coachingowe). Zawodnik dostaje cel i 1-3 hasła podczas gry.
T5. Bronienie na hali
Nie jest to tarcie z PZPN, tylko decyzja bezpieczeństwa: na hali bronienie ogranicza się do pozycji obronnej i dystansu, bez doskoków i odbiorów w pełnej prędkości. Doskok i odbiór wracają od kwietnia.
T6. Gra 3x3 w środku 4
Program Szkolenia (13.2) mówi, że w kategorii Żak trener celowo zawęża działania zawodników do układu dwóch zawodników w jednej drużynie (1x1, 1x2, 2x1, 2x2), bo mechanizmy poznawcze Żaka nie pozwalają zebrać wielu informacji naraz. Pkt 11.1 dopuszcza jednak narastanie złożoności do 3x3, a nawet 4x4, “w każdej kategorii”. Status: świadome odstępstwo od przykładu 13.2, rozstrzygnięte przez autora: Żaki w lidze grają już 5x5 i 7x7, więc 3x3 w treningu jest złożonością niższą niż mecz i wciąż mieści się w pkt 11.1. Środki 1-3 zostają w układach 1x1-2x2 (temat jednostki), a 3x3 pojawia się tylko w grze.
T9. Gra drużyny w ustawieniu 1-2-1
Program Szkolenia (pkt 13.2) zawęża działania Żaka do układu dwóch zawodników w drużynie (1x1, 1x2, 2x1, 2x2). U nas dwie lekcje w miesiącu to rozumienie gry całej drużyny w 5x5: otwarcie gry z szerokością, obrona ustawiona bliżej środka boiska z asekuracją i doskok do rywala, który dostał piłkę. Powód: Żaki grają turnieje w tym ustawieniu i same szukają rozwiązań, a bez nauki utrwalają nawyk bardzo wysokiego pressingu w nadziei na błąd bramkarza. Pozostałe lekcje zostają w sytuacjach od 1x1 do 2x2. Na wizycie: “Zasady gry drużyny pokazujemy na dwóch lekcjach w miesiącu, a ćwiczymy je w małych sytuacjach przez resztę miesiąca.”
T10. Bronienie co kilka lekcji zamiast jednego mikrocyklu
Przykładowy mezocykl Żaka w Programie Szkolenia (pkt 13.3) układa miesiąc z mikrocykli jednej fazy gry. U nas bronienie wraca mniej więcej cztery razy w miesiącu, rozłożone w blokach, a nowy temat trwa najwyżej dwie lekcje pod rząd. Powód (doświadczenie autora): zawodnik w tym wieku lepiej utrwala temat, do którego wraca wiele razy w różnych sytuacjach, niż temat ćwiczony przez tydzień i odkładany na miesiąc. Na wizycie: “Wracamy do każdego tematu wiele razy w roku, za każdym razem w innej sytuacji.”
T11. Gra podaniem zamiast prowadzenia piłki
Program Szkolenia (pkt 13.2) zawęża Żaka do układów 1x1-2x2 i wprost zachęca do działań indywidualnych: prowadzenia piłki, zwodów, dryblingu i strzału. U nas prowadzenie i drybling nie mają osobnych lekcji w blokach (wracają w małych grach, w grach transmisyjnych i w Treningach dodatkowych), a najważniejsza umiejętność to gra podaniem; od listopada uczymy gry kombinacyjnej w dwójkach i trójkach (ściana, podanie i bieg, trzeci zawodnik). Powód (decyzja autora): Żak przechodzi do Orlika i gry 7x7, w której bez podania i przyjęcia nie da się grać, a prowadzenie i drybling ćwiczył przez dwa lata w Skrzacie. Na wizycie: “Drybling Żak ma z kategorii Skrzat; teraz przygotowujemy go do gry podaniem w 7x7.”
T12. Bronienie: czytanie rywala i asekuracja
Program Szkolenia (pkt 13.2) oczekuje od Żaka jak najszybszego odbioru piłki przez atak na zawodnika z piłką, a asekurację uznaje za temat, który “nie będzie priorytetem”. U nas zawodnik najpierw czyta rywala: przy grze otwartej (rywal ma piłkę pod kontrolą i patrzy na naszą bramkę) doskakuje i ustawia się w pozycji obronnej, przy grze zamkniętej (problem z przyjęciem, rywal tyłem do naszej bramki) atakuje go ciałem i odbiera piłkę. Pojedynek 1x1 w obronie ma być wygrany, a nie zamieniony w “kopaninę”; kiedy przy rywalu jest już partner, drugi obrońca asekuruje. Powód (decyzja autora): bieganie na raz do każdego rywala daje łatwe minięcia, a czytanie gry i asekuracja to zasady, których Żak potrzebuje w 7x7. Szybki odbiór zostaje tam, gdzie rywal ma grę zamkniętą. Na wizycie: “Atakujemy rywala, kiedy ma problem z piłką; kiedy ma grę otwartą, najpierw ustawiamy się i nie dajemy się minąć.”
T13. Bez zabaw w treningu Żaka
Program Szkolenia (pkt 13.1, rozdz. 8) rekomenduje dla najmłodszych gry i zabawy oraz dużą liczbę dynamicznych berków i wyścigów. U nas Żak nie ma zabaw: trening zaczyna się od małej gry, a motoryka jest w wyścigach drużynowych z piłką i podaniem. Powód (decyzja autora): małe gry i wyścigi z piłką dają tę samą intensywność i radość, a każdą minutę wykorzystują na podanie i przyjęcie. Na wizycie: “Wyścigi zostały, berki zastąpiliśmy małymi grami z piłką.”
T7. Krótkie kolejki a Załącznik nr 4 (pkt 3.6)
Zał. 4 pkt 3.6 ocenia unikanie kolejek i płynność przejść. Autor rozróżnia: krótkie oczekiwanie 2-3 zawodników przez kilka do kilkunastu sekund (np. tor slalomu w środku 3) służy utrzymaniu intensywności i stabilizacji oddechu, a kolejkowanie (5-10 zawodników czeka po minucie na krótki kontakt z piłką) wykluczamy. Zasada zapisana w organizacji jednostki. Odpowiedź do wizyty: “nikt nie czeka dłużej niż kilkanaście sekund, oczekujący jest gotowy do startu przy swojej piłce”.
T8. Nazwa “etap”
PZPN używa “etapizacji” (wiek), model “Etapów spirali”. W polach PZPN zapisujemy “Poziom spirali (Etap)”.
Organizacja stała poza kartą (Załącznik nr 4, pkt 3.5-3.7)
Zał. 4 ocenia na wizycie m.in. przygotowanie boiska, ustawienie trenera i podział ról, miejsce na sprzęt i wodę. Karta ich nie powtarza, bo trener nie ma czytać tego samego trzy razy w tygodniu (decyzja autora). Te zasady są w jednym miejscu: Organizacja jednostki, a karta podaje tylko to, co szczególne (pola, wymiary, sprzęt). Status: świadome odstępstwo od układu karty, treść wymagana przez Załącznik pozostaje udokumentowana. Odpowiedź na wizycie: “stałe zasady organizacji mamy w dokumencie szkółki, karta opisuje tylko różnice”.
Zakończenie bez grafiki i obciążenia
Wytyczne wymagają przy każdym środku nazwy, opisu, punktów coachingowych i obciążenia, a przykładowy konspekt PZPN ma kolumnę Grafika. Zakończenie (5’) w naszej karcie to tylko lista pytań otwartych do zawodników, bez grafiki, przebiegu i obciążenia. Status: świadome odstępstwo autora: krótka rozmowa w półkolu z piłkami w koszu nie potrzebuje rysunku ani dawki wysiłku, a zasady jej prowadzenia są w Organizacji jednostki i w “Praca trenera”. Odpowiedź na wizycie: “zakończenie jest rozmową, refleksja po treningu (Zał. 4, pkt 2.3.1) to lista pytań”.
4. Co pokazać Trenerowi Monitorującemu
- Wstęp z filozofią i metodologią, etapizację, model treningu w 4 obszarach, planowanie i strukturę konspektu: ten sam szkielet, którego oczekują wytyczne PZPN.
- Tabelę z punktu 2 i uczciwą listę różnic z uzasadnieniem (punkt 3). Wizyta edukacyjna to rozmowa, nie egzamin.