Model treningowy Żaka
Ten dokument opisuje, jak i dlaczego prowadzimy trening Żaka (U8-U9). Wszystko, co trener potrzebuje do poprowadzenia jednostki, jest w tej dokumentacji: model (ta strona), uzasadnienie wobec PZPN, założenia, szablon karty, plan roczny i same karty.
1. Filozofia
Żak uczy się piłki przez grę. Trening zaczyna się od małej gry, temat lekcji uczymy w grach transmisyjnych (małe gry, w których atakujący i broniący dostają swoje role i cele), technikę i motorykę doskonalimy w schematach podań i wyścigach, a kończymy grą. Zabaw (berek, kolorowe strefy) w treningu Żaka nie ma: ich miejsce zajmują małe gry i wyścigi drużynowe z piłką.
Najważniejsza umiejętność Żaka to gra podaniem. Przygotowujemy zawodnika do gry 7x7 w kategorii Orlik, w której bez podania i przyjęcia nie da się grać, dlatego prowadzenie piłki ograniczamy do małych gier, a od listopada uczymy gry kombinacyjnej w dwójkach i trójkach. W obronie uczymy czytania rywala: zawodnik najpierw patrzy, czy rywal ma grę otwartą, czy zamkniętą, i dopiero potem wybiera, co zrobić.
Trzy zasady w każdej jednostce:
- Zawodnik cały czas z piłką i w akcji: brak kolejek, brak martwego czasu, maksymalnie 5 środków treningowych.
- Jedna nowość na jednostkę: jeden temat, reszta to utrwalanie.
- Cel, nie sposób: trener mówi, co ma się udać (zdobyć przestrzeń, odebrać piłkę), a nie jak to zrobić. Decyzja należy do zawodnika.
2. Spirala złożoności (Etapy 1-4)
Program uczy w Etapach, które wynikają z umiejętności i automatyzmów zawodnika, nie z jego wieku. Tematy wracają wiele razy w roku, za każdym razem w innej sytuacji.
| Etap | Nazwa | Sedno | Sytuacje |
|---|---|---|---|
| 1 | Gra indywidualna 1x1 | “ja, piłka, rywal”: kontrola, drybling, decyzja w 1x1 | bez rywala, 1x1 |
| 2 | Złożoność do 2x2 | przewaga i przewaga rywala, podanie, ustawienie, presja | 1x2, 2x1, 2x2 |
| 3 | Centrum gry | gdzie jest piłka, zadania grupowe, wsparcie | 3x2 i większe |
| 4 | Gra drużynowa | linie, ustawienie, zmiana strony gry | pełny skład |
Żak pracuje głównie na Etapie 2, a od listopada w grze kombinacyjnej wchodzi w Etap 3 (trójki: podanie, wsparcie, trzeci zawodnik). Etap 1 wraca w małych grach i w Treningach dodatkowych. Dwie lekcje w miesiącu to rozumienie gry drużyny w ustawieniu 1-2-1, czyli pierwsze zasady z Etapu 4 w prostej postaci. Silniejsze grupy dostają trudniejszy układ (3x2 zamiast 2x1), wolniejsze zostają dłużej przy przewadze atakujących. Każda karta ma pole “Poziom spirali (Etap)”.
3. Budowa jednostki 90 minut (stała)
| Część (PZPN) | Środek | Min | Co |
|---|---|---|---|
| Wstępna | 1. Mała gra | 20’ | jeden środek z progresją, od razu gra, bez wprowadzenia: rondo, potem gra na 4 kwadraty, potem gra na utrzymanie piłki |
| Główna | 2. Nauczanie gry | 25’ | temat lekcji w 1-2 grach transmisyjnych (2x2, 3x2: role i cele, gra na dwie bramki albo kontra broniących na małe bramki po bokach); czasem ćwiczenie z formy doskonalenie, które izoluje temat |
| - | Przerwa | 3’ | picie i rozmowa: 2 pytania o poprzednie treningi, 2 o dzisiejszy temat, krótka edukacja |
| Główna | 3. Doskonalenie | 15’ | technika i motoryka: schematy podań, Pass & Go, gra na ścianę; wyścigi drużynowe z piłką i podaniem |
| Główna | 4. Gra | 22’ | gra 5x5 w ustawieniu 1-2-1 z celem gry, trener nie przerywa |
| Końcowa | 5. Zakończenie | 5’ | pytania otwarte do zawodników |
Dlaczego mała gra na początek: rondo, gra na 4 kwadraty i gra na utrzymanie piłki od pierwszej minuty uczą podania, przyjęcia i ustawienia się do podania pod presją rywala. Zawodnik wchodzi w trening przez grę, a nie przez rozgrzewkę bez piłki.
Dlaczego gry transmisyjne: temat lekcji (np. wsparcie z boku, doskok do rywala, który przyjmuje piłkę) przenosimy na małą grę, w której jedna strona dostaje rolę i cel. Ucząc atakowania, ograniczamy broniących; ucząc bronienia, ograniczamy atakujących. Zawodnik ćwiczy temat w sytuacji z meczu, a nie w ruchu wyrwanym z gry.
Dlaczego wyścigi: zawodnicy w wyścigach dają z siebie 100%, a w klasycznych ćwiczeniach motorycznych często 50%. Dlatego motorykę przemycamy w wyścigach, najlepiej drużynowych, z piłką i podaniem.
Dlaczego 90 minut, a nie 75: przykłady PZPN dla Żaka mają 75 minut. Część wstępna zostaje 20’, a dodatkowy czas idzie do części głównej (nauczanie, doskonalenie, gra). Uzasadnienie: Nasz model a Program PZPN.
Każdy środek ma w karcie: nazwę, opis, punkty coachingowe i obciążenie.
4. Atakowanie i bronienie
Atakowanie to przede wszystkim gra podaniem: podanie i przyjęcie kierunkowe, tworzenie linii podania, wsparcie z boku i z tyłu, odegranie i ruch po podaniu. Od listopada gra kombinacyjna w dwójkach i trójkach: ściana, podanie i bieg (Pass & Go), trzeci zawodnik, zmiana pozycji. Prowadzenie piłki i drybling nie mają osobnych lekcji w blokach: wracają w małych grach, w grach transmisyjnych (decyzja “prowadzić czy podać”) i w Treningach dodatkowych.
Bronienie wchodzi od września, mniej więcej cztery lekcje w miesiącu. Uczymy czytania rywala:
- gra otwarta (rywal ma piłkę pod kontrolą i patrzy w stronę naszej bramki): doskok i pozycja obronna, bez wbiegania w rywala; obrońca opóźnia i czeka na swoją chwilę,
- gra zamknięta (rywal ma problem z przyjęciem albo stoi tyłem do naszej bramki): atakujemy go ciałem i odbieramy piłkę,
- pojedynek 1x1 w obronie ma być wygrany, a nie zamieniony w “kopaninę” obok rywala,
- kiedy przy rywalu jest już partner, drugi obrońca buduje asekurację.
Nowy temat pojawia się najwyżej w dwóch lekcjach pod rząd. Potem jest przerwa i temat wraca wiele razy w innych sytuacjach, dlatego w jednym tygodniu są lekcje z różnych obszarów.
Na hali (od końca października do marca) bronienie jest bez doskoków i odbiorów w pełnej prędkości (ryzyko upadków). Wracają one w kwietniu na boisku.
5. Rok treningowy
Rok szkoleniowy trwa od sierpnia do czerwca, lipiec jest wolny: 11 miesięcy po 12 lekcji (4 bloki po 3 lekcje) i 3 treningi dodatkowe w miesiącu, razem 165 jednostek. Bez osobnych tygodni na ferie i święta.
| Obszar | Ile lekcji w miesiącu (z 12) |
|---|---|
| gra podaniem (od listopada także gra kombinacyjna) | około 6 |
| bronienie: czytanie rywala, pojedynek 1x1, asekuracja | około 4 |
| rozumienie gry w ustawieniu 1-2-1 | 2 |
| prowadzenie piłki i drybling | bez lekcji w blokach, około 1 w Treningach dodatkowych |
Rok ma trzy okresy:
- sierpień-październik (boisko): podanie i przyjęcie kierunkowe pod presją, linie podania i wsparcie w 2x1 i 2x2; w obronie pozycja obronna, doskok, gra otwarta i zamknięta, pojedynek 1x1.
- listopad-marzec (hala): gra kombinacyjna w dwójkach i trójkach; w obronie asekuracja, przesuwanie pary, zamykanie linii podania, gra zamknięta bez pełnej prędkości.
- kwiecień-czerwiec (boisko): kombinacje w pełnym tempie, podanie w bieg, zmiana strony gry, szerokość i głębia pod grę 7x7; bronienie w dużej przestrzeni.
Szczegóły w planie rocznym Żaka.
6. Cztery obszary i filar społeczny
Techniczny, taktyczny, motoryczny, psychiczny (wymóg PZPN) plus społeczny (współdziałanie, fair play). W każdej jednostce jest cel w każdym obszarze, jeden dominuje. Percepcja Żaka jest jeszcze wąska (piłka i najbliższy zawodnik), więc temat zawężamy do jednej decyzji.
7. Przerwa i zakończenie
- Przerwa (3 minuty, po nauczaniu gry) to picie i krótka rozmowa w półkolu, piłki w koszu: 2 pytania o poprzednie treningi, 2 pytania o dzisiejszy temat i krótka edukacja trenera (2-4 zdania, jeden nowy termin). Bez opisu techniki i bez podawania rozwiązania przed grą.
- Zakończenie (5 minut) to lista pytań otwartych do zawodników (“co”, “kiedy”, “jak”, “dlaczego”), bez tak/nie i bez oceniania kolegów.
8. Wizyta edukacyjna PZPN
Wizyta edukacyjna to rozmowa, nie ocena. Karta jednostki zawiera to, o co pyta Trener Monitorujący: temat i cele w obszarach, strukturę jednostki, narzędzia coachingowe, formy gier, obciążenie i pytania do samooceny po treningu.