Uwaga, pamięć i uczenie się

To strona o tym, dlaczego nasze konspekty są ułożone tak, a nie inaczej: krótka rozmowa (u Skrzata w przerwie, u Żaka wprowadzenie), jedno zadanie, stałe pola, te same warianty w kolejnych rundach.

Uwaga

U młodego zawodnika uwaga jest krótka i łatwo ją przechwycić: piłka, kolega, hałas, nowe przybory. Trener nie walczy z tym, tylko układa trening tak, by uwaga była cały czas czymś zajęta.
Uwagę rozprasza także piłka przy nodze. Dlatego przy dłuższym mówieniu (rozmowa w przerwie lub wprowadzenie, zakończenie, korekta) piłki są poza zasięgiem zawodników, a zawodnicy siedzą w półkolu (zasada z doświadczenia autora, opisana w Organizacji jednostki).
Mówienie do grupy ma trwać do około minuty. To reguła praktyczna z doświadczenia autora. Nie opieramy jej na konkretnym badaniu, ale jest zgodna z tym, że uwaga młodego zawodnika w bezruchu wyczerpuje się szybko.

Pamięć robocza

Pamięć robocza to “ekran”, na którym zawodnik trzyma to, co za chwilę zrobi. U dorosłych mieści kilka elementów, u młodych zawodników wyraźnie mniej, a rozwija się przez całe dzieciństwo. Konsekwencje:

Jedno zadanie naraz. “Przeprowadź piłkę przez linię i zatrzymaj ją” to jedno zadanie z dwiema czynnościami. Trzy zasady w jednym poleceniu to już za dużo.
Krótkie zdania, konkretne słowa. “Blisko”, “głowa do góry” działają, “utrzymuj kontrolę nad piłką w ruchu” nie.
Pokazanie zamiast tłumaczenia (zwłaszcza u Skrzata), a potem szybko do działania.

Jak uczy się motoryka

Powtarzanie bez powtarzania. Nikołaj Bernstein opisał, że dobra praktyka to powtarzanie zadania w zmieniających się warunkach, a nie wielokrotne wykonywanie identycznego ruchu. U nas: ta sama gra 1x1, ale co jakiś czas inne środowisko (linia, strefa, dwie linie, wąskie pole). Szczegóły w powtarzaniu i różnorodności.
Częste, krótkie serie z przerwami są w treningu młodych zawodników skuteczniejsze niż długie ciągłe ćwiczenia (przy okazji: łatwiej utrzymać intensywność).
Cel na zewnątrz. Badania nad koncentracją uwagi (Wulf, 2013, przegląd 15 lat badań) pokazują, że instrukcja skierowana na efekt ruchu (“przeprowadź piłkę przez linię”, “trafić w strefę”) uczy skuteczniej niż instrukcja skierowana na ciało (“zgnij kolano bardziej”). Dla dzieci dane są dopiero wstępne (pierwsze badania pokazują przewagę wskazówek zewnętrznych, ale wyniki zależą od zadania i wieku), więc traktujemy to jako sensowny kierunek, nie pewnik. Nasza zasada “trener podaje cel gry, nie sposób” jest zgodna z tym wnioskiem.

Uczenie przez odkrywanie

Zawodnik zapamiętuje najlepiej to, do czego doszedł sam. Dlatego zamiast podawać rozwiązanie, ustawiamy środowisko (pole, ograniczenia, cel) i zadajemy pytanie: “Gdzie jest wolne miejsce?”, “Co możesz zrobić, żeby rywal nie odebrał Ci piłki?”. Podpowiedź pojawia się dopiero, gdy próby zawodzą (strefa najbliższego rozwoju Wygotskiego: zadanie nieco trudniejsze niż to, co zawodnik robi sam, ale możliwe z lekką pomocą).

Co to znaczy dla trenera

Edukacja trenera (Skrzat) lub wprowadzenie (Żak): do 60 sekund, jeden nowy termin, piłki poza zasięgiem.
Jedno hasło korekty na raz, maksymalnie dwa w całym środku.
Nie zmieniaj organizacji ćwiczeń co chwilę: PZPN też wskazuje, że zbyt częste zmiany utrudniają zapamiętywanie kluczowych informacji z otoczenia.
Po grze zapytaj, zamiast tłumaczyć (“Co Ci wyszło?”). Odpowiedź zawodnika mówi ci więcej niż jego kiwnięcie głową.

Podstawa

G. Wulf, Attentional focus and motor learning: a review of 15 years, International Review of Sport and Exercise Psychology, 2013.
N. Bernstein, koncepcja “powtarzania bez powtarzania” (1967).
L. Wygotski, strefa najbliższego rozwoju.
Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 11.2 (liczba środków, zmiany organizacji).
A. Baddeley, model pamięci roboczej (omówienia w podręcznikach psychologii poznawczej).

Rozwiń temat

Czytaj: G. Wulf, Attention and Motor Skill Learning (2007) oraz przegląd z 2013 r. (pełny tekst na stronie autorki, PDF).
Czytaj: L. Wygotski, Mind in Society (1978), o strefie najbliższego rozwoju.
Czytaj: N. Bernstein, Dexterity and Its Development (1996), o “powtarzaniu bez powtarzania”.
Szukaj haseł: “working memory development children”, “zone of proximal development coaching”, “external focus of attention children”.
Powiązane: Motywacja, Powtarzanie i różnorodność, Komunikacja i pytania.
(Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)