Jak zawodnicy uczą się gry

Piłka nożna to gra, a nie zbiór elementów technicznych. Program Szkolenia PZPN mówi wprost: trener staje się nauczycielem gry, a proces szkolenia ma wynikać z jej istoty (“z gry uczymy się, czego uczyć zawodnika”). To zgodne z nurtem badań nad uczeniem się w sporcie, który od lat 80. odchodzi od modelu “pokaż, powtórz, popraw”.

Trzy podejścia, jedna idea

Globalne (całościowe). Zaczynamy od gry lub jej fragmentu, a elementy (drybling, podanie) wyodrębniamy dopiero wtedy, gdy gra pokaże potrzebę. Tak działa PZPN w rozdziałach o rozumieniu gry.
Teaching Games for Understanding (TGfU). Koncepcja Bunkera i Thorpe’a (1982): zamiast uczyć techniki w oderwaniu, stawiamy zawodnika w uproszczonej grze, gdzie sam odkrywa, jakie umiejętności są potrzebne. Po grze omawiamy, co widział i zdecydował.
Ekologiczne i oparte na ograniczeniach (Newell, 1986; Davids, Renshaw i in.). Zachowanie zawodnika wynika z zadania, środowiska i jego możliwości. Trener nie steruje ruchem wprost, tylko zmienia warunki (wielkość pola, liczba zawodników, cel, zasady), tak by właściwe rozwiązanie pojawiło się samo.

Wszystkie trzy mówią to samo: umiejętność rodzi się w kontakcie z sytuacją, a nie w izolacji od niej.

Co z tego wynika dla treningu

Cel gry, nie sposób. Trener podaje zawodnikom cel (“przeprowadź piłkę przez linię”), a decyzja o sposobie należy do nich. PZPN opisuje to jako zasadę realności: ćwiczenie ma odzwierciedlać wycinek gry, ze współdziałaniem i przeciwdziałaniem.
Trener zmienia środowisko, nie zawodnika. “Ogranicz środowisko, nie zawodników.” Chcesz, by zawodnik częściej mijał rywala? Zmniejsz pole, dodaj bramkę, ogranicz liczbę podań. Nie mów “mijaj”.
Uczenie atakowania: ogranicz broniących. Uczenie bronienia: ogranicz atakujących. Ćwiczenie ma być trudne w tej fazie, którą uczymy, a łatwiejsze w tej, której nie uczymy.
Gra jest sprawdzianem, ćwiczenie jest przygotowaniem. PZPN zaleca planować jednostkę od najbardziej złożonej gry i cofać się do prostszych form.

Czy w Skrzacie techniki się nie uczy?

Program PZPN dla Skrzata mówi: na tym etapie nie stosujemy klasycznej metodyki nauczania elementów techniki, podstawą jest forma zabawowa. Nasz model uczy konkretnych elementów już u Skrzata, w krótkich dawkach i w ćwiczeniach dobranych do elementu (w parach i grupach, drille, wyścigi z piłką, zadania z rywalem, jedno hasło korekty), w czasie oddzielonym od zabawy. Tu nasz model różni się od Programu PZPN, dlaczego, wyjaśnia strona Nasz model a Program PZPN. Podejście ekologiczne nie stoi z tym w sprzeczności, bo zadanie zawsze ma cel z gry, a kontekst zbliża się do gry z lekcji na lekcję (Kontekst wyznacza technikę).

Kiedy podpowiedź, a kiedy cisza

Strefa najbliższego rozwoju (Wygotski): zadanie ma być nieco trudniejsze niż to, co zawodnik umie sam, ale możliwe do wykonania z lekką pomocą.

Zawodnik szuka rozwiązania sam: milcz i obserwuj.
Nie znajduje po kilku próbach: zmień środowisko (łatwiej) albo zadaj pytanie (“Gdzie jest wolne miejsce?”).
Nadal nie: krótka podpowiedź skierowana na cel.
Pokazuj, nie tłumacz (zwłaszcza w Skrzacie).

Co to znaczy dla trenera

Planuj od gry, potem obniżaj złożoność wcześniejszych środków.
Przed każdym środkiem zadaj sobie pytanie: “Co w tym środowisku skłania zawodnika do właściwej decyzji?”.
Zamiast instrukcji przygotuj pytanie.

Podstawa

Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 8, 9 i 11 (formy nauczania, rozumienie gry, budowa jednostki).
D. Bunker, R. Thorpe, A model for the teaching of games in secondary schools, Bulletin of Physical Education, 1982.
K. Newell, Constraints on the development of coordination, 1986; K. Davids, I. Renshaw i in., The Constraints-Led Approach (2019), oraz Nonlinear Pedagogy in Skill Acquisition (Chow i in., 2016).
L. Wygotski, strefa najbliższego rozwoju.

Rozwiń temat

Czytaj: I. Renshaw, K. Davids, D. Newcombe, W. Roberts, The Constraints-Led Approach (2019, Routledge).
Czytaj: J. Y. Chow, K. Davids, C. Button, I. Renshaw, Nonlinear Pedagogy in Skill Acquisition (2016).
Czytaj: D. Bunker, R. Thorpe (1982), TGfU (opis modelu).
Czytaj: K. Newell (1986), Constraints on the development of coordination (rozdział w Motor Development in Children, red. Wade, Whiting).
Szukaj haseł: “constraints-led approach”, “nonlinear pedagogy”, “Teaching Games for Understanding”, “ecological dynamics football”.
Powiązane: Ograniczenia w projektowaniu, Formy nauczania.
(Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)