Cele i zasady gry

W nagłówku konspektu PZPN (Program Szkolenia, przykłady 12.6 i 13.6) oraz w Planie Treningowym mezocyklu są cztery pola: cele gry, zasady gry, działania i cel motoryczny. Konspekt i plan muszą być ze sobą spójne (Załącznik nr 4, pkt 1.1.3), więc wartości do tych pól bierzemy z tej strony. Źródło: Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 9 (rozumienie gry), 12 i 13; opis własnymi słowami.

Skąd co pochodzi. Cele gry, zasady gry i działania (rozdz. 9) są w tekście Programu. Cele motoryczne z przykładowych planów mezocyklu są w Programie tylko na obrazkach, dlatego lista celów motorycznych poniżej pochodzi z naszego wyciągu z tych tabel (zrodla/pzpn/).

Cele gry (Program, 9.1)

Zawodnik podejmuje decyzje po to, żeby osiągnąć konkretny, chwilowy cel. Trener podaje zawodnikom cel gry, nie sposób jego osiągnięcia.

Cel gry	Kto go realizuje	Uwagi
Zdobycie bramki	drużyna z piłką	cel główny gry, zawsze aktualny z punktu widzenia zawodnika
Odbiór piłki (także przechwyt, np. przecięcie linii podania)	drużyna broniąca	cel główny w fazie bronienia; dopiero po odbiorze można atakować
Stworzenie sytuacji bramkowej	drużyna z piłką	cel pośredni
Zdobycie przestrzeni	drużyna z piłką	cel pośredni, w naszych konspektach najczęstszy w Skrzacie i Żaku
Utrzymanie się przy piłce	drużyna z piłką	cel pośredni, realizowany zasadami zdobywania przestrzeni i wsparcia

Cele pośrednie służą osiągnięciu celu głównego, kiedy sytuacja meczowa nie pozwala na bezpośrednie zdobycie bramki (np. przy niedowadze liczebnej lub zamkniętych liniach podania).

Zasady gry (Program, 9.2)

Zasady gry to pryncypia zachowania zawodników, dzięki którym realizują cele gry. Na początkowych etapach uczymy kilku podstawowych, żeby zawodnicy mieli czas je przyswoić. Program dzieli je według pary atakowanie - bronienie i według miejsca: w centrum gry (przy piłce) lub poza centrum gry.

	Atakowanie	Bronienie
W centrum gry	zdobywanie przestrzeni, wsparcie	powstrzymanie, asekuracja
Poza centrum gry	przestrzeń, mobilność, głębia i szerokość ataku	równowaga, ochrona przestrzeni, kompaktowość

Znaczenie, w skrócie:

Zasada	O co chodzi
Zdobywanie przestrzeni	zawodnik z piłką przesuwa grę do przodu (prowadzeniem lub podaniem), zmniejsza odległość do bramki i zaburza obronę; to jedyna zasada, w której zawodnik ma piłkę od początku do końca
Wsparcie	zawodnik bez piłki ustawia się przed lub za linią piłki i daje opcję podania; ułatwia grę koledze, komunikację i zabezpiecza stratę
Przestrzeń	zawodnicy bez piłki, poza centrum gry, ustawiają się tak, by skupić uwagę rywala i stworzyć miejsce dla siebie i innych
Mobilność	zawodnik bez piłki ruchem przesuwa linię obrony, by dostać piłkę za plecami rywala
Głębia i szerokość ataku	atakujący celowo wydłużają i rozszerzają pole gry, co daje swobodę działania
Powstrzymanie	zawodnik najbliżej piłki broni w centrum gry: odbiera piłkę, opóźnia akcję lub ją przerywa (intencja ważniejsza od wykonania)
Asekuracja	zawodnik tuż za powstrzymującym zabezpiecza akcję na wypadek minięcia, zamyka linie podania
Równowaga	zawodnicy poza centrum, w pobliżu piłki, wspierają powstrzymanie i zamykają linie podania
Ochrona przestrzeni	broniący reagują na atak wolnej przestrzeni za plecami (skracają lub wydłużają pole gry)
Kompaktowość	drużyna broniąca ustawia zwarty blok blisko piłki, zmniejsza przestrzeń rywala

Program podaje wprost cztery pary zasad przeciwstawnych: zdobywanie przestrzeni i powstrzymanie, wsparcie i asekuracja, mobilność i ochrona przestrzeni, głębia i szerokość ataku i kompaktowość. Przestrzeń i równowaga stoją w tabelach po przeciwnych stronach, ale osobnej pary Program tu nie opisuje.

W naszych konspektach: Skrzat nie ma zasad gry (pole “nie dotyczy”, nie pokazujemy go w nagłówku konspektu), także w blokach bronienia: uczymy działania (odbioru piłki), a nie zasady powstrzymania. Żak w styczniu pracuje nad zdobywaniem przestrzeni, a w lekcjach bronienia nad powstrzymaniem i asekuracją; wsparcie jest tematem lekcji od września.

Działania (Program, 9.3)

Działanie techniczno-taktyczne to całość złożona z trzech części, których nie da się rozdzielić: obserwacja (co się dzieje, gdzie jest miejsce), decyzja (jakie rozwiązanie, jakim sposobem) i wykonanie (ruch z piłką lub bez). Zawodnik z deficytem obserwacji albo decyzji nie realizuje działań, choć technicznie umie dużo.

Działania, które Program wymienia w przykładach dla naszych kategorii:

Kategoria	Działania w przykładowym planie PZPN
Skrzat	prowadzenie piłki, drybling, kontrola piłki (w celach też strzał)
Żak	prowadzenie piłki, drybling (zwody), podanie i przyjęcie, tworzenie linii podania, strzał

Program zaleca, żeby w Skrzacie i Żaku zawodnik doświadczał ich w sytuacjach z niewielką liczbą zawodników (1x1, 1x2, 2x1, 2x2), bo jego percepcja skupia się na piłce i najbliższym zawodniku.

Działania w bronieniu u Skrzata (nasze uzupełnienie)

Przykładowy plan PZPN dla Skrzata wymienia tylko działania w atakowaniu. Nasz plan ma w każdym miesiącu blok bronienia, dlatego dopisujemy działanie obronne:

Kategoria	Działanie	Narzędzia, których uczymy
Skrzat (bloki Bronienie)	odbiór piłki	pozycja obronna i przesuwanie się na nogach, odbiór piłki stopą, gra ciałem (walka bark w bark), cierpliwość zamiast biegania na raz

Uzasadnienie. Program (9.1) nazywa odbiór piłki celem głównym fazy bronienia i dodaje, że dopiero skuteczny odbiór pozwala przejść do atakowania; jako narzędzia odbioru podaje m.in. grę ciałem. Z praktyki autora: Skrzaty uwielbiają wykopywać piłkę zamiast ją przejmować. Wykopnięta piłka wraca do rywala albo wychodzi z gry, więc zawodnik niczego się nie uczy, a do tego utrwala zły automatyzm, który trudno potem zmienić. Dlatego od pierwszych miesięcy uczymy odbioru stopą, gry ciałem i tego, żeby nie biegać do rywala na raz, tylko podejść, zatrzymać się i odebrać piłkę w dobrym momencie. W polu “Działania” konspektów bronienia wpisujemy “Odbiór piłki”, w polu “Cele gry” również “Odbiór piłki”. Wyjaśnienie dla trenera: Nasz model a Program PZPN.

Cel motoryczny (przykładowe plany mezocyklu PZPN)

W Skrzacie nadrzędny jest wszechstronny rozwój motoryczny “przemycany” w ćwiczeniach z piłką, a każdy nowy ruch jest treningiem koordynacji. W Żaku zwiększamy objętość środków kształtujących zdolności koordynacyjne (okresy sensytywne), głównie przez berki i wyścigi.

Kategoria	Cel motoryczny w przykładowych planach	Zdolności
Skrzat	łączenie ruchów, orientacja przestrzenna, rytmizacja, szybkość reakcji	zwinność, szybkość
Żak	dostosowanie motoryczne, orientacja przestrzenna, rytmizacja, łączenie ruchów, różnicowanie ruchów, szybkość reakcji	siła, zwinność, szybkość

Do wypełniania pola “Cel motoryczny” używamy nazw z tej tabeli. Jeśli potrzebna jest inna, trzeba ją najpierw dodać tutaj z uzasadnieniem. Uwaga: zestaw koordynacyjnych zdolności motorycznych (orientacja przestrzenna, równowaga, rytmizacja, różnicowanie, łączenie ruchów, reakcja, dostosowanie) pochodzi z teorii treningu. Program PZPN podaje je tylko w przykładach i nie definiuje ich w tekście, więc “równowaga” w S-001 to nazwa z teorii, a nie z tabeli PZPN.

Więcej o motoryce: rozwój koordynacji.

Rozwiń temat

• Czytaj: Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 9 (rozumienie gry): w src/assets/; Program cytuje R. Panfila (2000, zasady gry) i Grycmanna (2021, mechanizm rozumienia gry): sięgnij do oryginałów po pogłębienie.
• Czytaj: Narodowy Model Gry PZPN (wymieniony w Programie jako publikacja o organizacji strukturalnej gry).
• Szukaj haseł: “principles of play football youth”, “team principles small-sided games”.
• Powiązane: Fazy i sytuacje gry, Bronienie 1x1.
• (Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)