Rozwój koordynacji
Koordynacja to zdolność do sprawnego, dokładnego i oszczędnego wykonywania ruchów w zmiennych warunkach. W piłce nożnej wszystkie czynności są czynnościami ruchowymi, więc poziom zdolności motorycznych łączy wszystkie aspekty gry (Program PZPN, rozdz. 11). U Skrzata i Żaka jest to główny obszar motoryczny.
Zdolności koordynacyjne
Klasyczny podział z teorii treningu (nie z Programu PZPN):
| Zdolność | Co oznacza w praktyce |
|---|---|
| Orientacja przestrzenna | wiedzieć, gdzie jestem względem piłki, kolegów, rywala i linii |
| Równowaga | utrzymać stabilną postawę, także po zderzeniu i zmianie kierunku |
| Rytmizacja | dopasować tempo ruchu do zadania (rytm biegu z piłką) |
| Różnicowanie ruchów | dozować siłę i kierunek (dotknięcie piłki lekko, mocno) |
| Łączenie ruchów | płynnie połączyć kilka czynności (start, zatrzymanie, zwód) |
| Reakcja | szybko odpowiedzieć na bodziec (sygnał, ruch rywala) |
| Dostosowanie | zmienić program ruchu, gdy warunki się zmieniają |
Skrzat: wszechstronny ruch
Program PZPN opisuje: najważniejszym celem Skrzata jest wszechstronny rozwój motoryczny, każdy nowo poznany ruch jest treningiem koordynacji, a zajęcia ogólnorozwojowe “przemycamy” w ćwiczeniach z piłką, często bez wiedzy zawodników. Trener dawkuje dużą ilość różnorodnych form poruszania się: biegi w różnych kierunkach, zatrzymania, obroty, kroki dostawne, podskoki.
Żak: więcej koordynacji
U Żaka zwiększa się objętość środków kształtujących koordynacyjne zdolności motoryczne (PZPN mówi o okresach sensytywnych i krytycznych). Wyróżnia się berki, wyścigi i gry zwinnościowe. PZPN podkreśla też wartość sportów uzupełniających (pływanie, sporty walki, gimnastyka), które rozwijają mięśnie tułowia i obręczy barkowej.
Okresy sensytywne: co warto wiedzieć
Pojęcie okresu sensytywnego to wiek, w którym dana zdolność rozwija się szczególnie łatwo. W programach szkoleniowych (także w modelu LTAD Balyi’ego) często wskazuje się lata 6-12 dla koordynacji i szybkości. Ford i współpracownicy (2011) zwrócili uwagę, że dowody na ścisłe “okna” rozwoju są słabsze, niż sugerują popularne opracowania, i że rozwój jest bardziej ciągły i zależny od doświadczenia. Wniosek praktyczny jest ten sam, niezależnie od sporu: dużo różnorodnego ruchu w tym wieku jest bezpieczną i użyteczną inwestycją.
Jak rozwijać koordynację w treningu
- Zabawy z piłką i bez (berki, zmiana kierunku na sygnał, strefy kolorów).
- Zmienność bodźców (sygnał wzrokowy, słuchowy), zadań i warunków.
- Gry (najlepsze środowisko koordynacyjne: wymagają orientacji, reakcji, dostosowania).
- Wyścigi ze zmianą toru.
- Balans i pozycja niska: ugięte kolana, praca rąk, amortyzacja (patrz bezpieczeństwo ruchu).
Co to znaczy dla trenera
- Wybierz jedną-dwie zdolności na tydzień (pole “Cel motoryczny” w konspekcie).
- Wprowadzaj zmiany w zadaniu, nie “ćwicz ruch do skutku”.
- Zachęcaj rodziców do zajęć uzupełniających.
Podstawa
- Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 11, 12.2 i 13.2 (obszar motoryczny).
- Klasyfikacja zdolności koordynacyjnych z teorii treningu (Hirtz i in.), przyjęta w polskiej literaturze (np. Raczek).
- P. Ford i in., The Long-Term Athlete Development model: physiological evidence and application, Journal of Sports Sciences, 2011.
Rozwiń temat
- Czytaj: P. Ford i in. (2011), krytyczne omówienie modelu LTAD (abstrakt).
- Czytaj: D. Gallahue, J. Ozmun, J. Goodway, Understanding Motor Development.
- Czytaj: W polskiej literaturze: prace J. Raczka o koordynacyjnych zdolnościach motorycznych (sprawdź konkretne tytuły w bibliotece).
- Szukaj haseł: “coordination abilities children soccer”, “sensitive periods motor development critique”, “agility youth”.
- Powiązane: Wyścigi i szybkość, Balans i pozycja ciała.
- (Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)