Rola i styl trenera
Program Szkolenia PZPN stawia zawodnika w centrum procesu i mówi wprost, że trener przestaje być “właścicielem wiedzy”, a staje się nauczycielem gry i twórcą środowiska, w którym zawodnik uczy się przez doświadczanie. To nie jest hasło. To konkretny sposób pracy.
Trzy role, jedna osoba
| Rola | Co robi | Jak to wygląda w treningu |
|---|---|---|
| Wzór | zawodnik naśladuje dorosłego | spokój po stracie, szacunek dla sędziego i rywala, punktualność, dbanie o sprzęt |
| Lider grupy | utrzymuje rytm, bezpieczeństwo, intensywność | stałe rytuały, krótkie polecenia, szybkie przejścia, brak przestojów |
| Twórca środowiska | projektuje sytuację, w której zawodnik znajduje rozwiązania | pole, cel, ograniczenia, warianty łatwiej i trudniej zamiast wykładu |
Trener nie jest “kolegą” ani “szefem”. Jest dorosłym, który jest przewidywalny, konsekwentny i ciepły.
Styl wspierający autonomię a styl kontrolujący
Badania nad stylami trenerskimi w sporcie (m.in. Mageau i Vallerand, 2003; Bartholomew i in., 2009) rozróżniają dwa style:
| Wspierający autonomię | Kontrolujący |
|---|---|
| podaje cel i powód | podaje polecenie |
| pozwala wybrać drogę | zdejmuje z zawodnika decyzję |
| pyta i słucha | mówi i poprawia |
| przyjmuje błąd jako część nauki | karze lub wyśmiewa błąd |
| chwali proces i odwagę | chwali wynik lub porównuje |
W badaniach styl wspierający autonomię wiąże się z większą motywacją wewnętrzną, wytrwałością i lepszym samopoczuciem młodych zawodników, a styl kontrolujący z presją, lękiem i większym odsetkiem rezygnacji. Wiąże się to bezpośrednio z zasadą PZPN “cel, nie sposób”.
Uwaga: wspierać autonomię nie znaczy pozwalać na wszystko. Struktura (jasne zasady, rytuały, granice) i autonomia (wybór w obrębie zasad) idą razem. Zawodnicy w wieku Skrzata i Żaka potrzebują dużo struktury, żeby czuć się bezpiecznie.
Wymagać i sugerować
Z doświadczenia autora warto trzymać wyraźny podział:
- Wymagamy (bez negocjacji): wzajemnego szacunku, uwagi podczas krótkich zbiórek, porządku przy bidonach, zaangażowania, pomocy w sprzątaniu sprzętu.
- Sugerujemy (bez presji): ustawiania się na pozycjach, częstego podawania, skuteczności zagrań, unikania strat.
Co to znaczy dla trenera
- Zaczynaj trening tak samo, kończ tak samo. Przewidywalność daje zawodnikowi poczucie bezpieczeństwa.
- Mów do zawodników po imieniu i dostrzegaj każdego przynajmniej raz na trening.
- Zanim poprawisz, zapytaj: “Co widzisz?” albo “Co chciałeś zrobić?”.
- Pilnuj, żeby wymagania dyscyplinarne dotyczyły organizacji i szacunku, nie wyniku.
Podstawa
- Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 7 (coaching) oraz wstępne rozdziały o roli trenera i zawodniku w centrum procesu.
- G. Mageau, R. Vallerand, The coach-athlete relationship: a motivational model, Journal of Sports Sciences, 2003.
- K. Bartholomew, N. Ntoumanis, C. Thøgersen-Ntoumani, A review of controlling motivational strategies from a self-determination theory perspective: implications for sports coaches, International Review of Sport and Exercise Psychology, 2(2), 2009.
- Doświadczenie autora (Praca ze Skrzatami i Żakami, materiały iFootball).
Rozwiń temat
- Czytaj: G. Mageau, R. Vallerand (2003), The coach-athlete relationship: a motivational model (pełny tekst).
- Czytaj: K. Bartholomew, N. Ntoumanis, C. Thøgersen-Ntoumani (2009), A review of controlling motivational strategies from a self-determination theory perspective: implications for sports coaches (przegląd w bazie).
- Czytaj: R. Cassidy, R. Jones, P. Potrac, Understanding Sports Coaching (podręcznik); J. Light, Positive Pedagogy for Sport Coaching (2013).
- Szukaj haseł: “autonomy-supportive coaching”, “controlling coaching behaviours”, “athlete-centred coaching”.
- Powiązane: Komunikacja i pytania, Motywacja.
- (Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)