Emocje, porażka i odwaga w grze

Trening 1x1 z wynikiem, rywalem i piłką co chwilę produkuje małe porażki: strata piłki, przegrany pojedynek, gol. Zawodnik, który nauczy się, że błąd jest częścią gry, będzie próbował więcej. Ten, który nauczy się, że błąd jest wstydliwy, zacznie unikać ryzyka.

Kultura próby

Oczekuj strat. W grze 1x1 rywal odbiera piłkę często, i tak ma być: mierzymy odwagę, nie efektywność. W naszych konspektach: “liczymy tylko udane przeprowadzenia”, “nie przerywamy gry”, “chwalimy próbę”.
Nie karz strat (bieganie kółka, zmiana zespołu, wyśmianie). Kara uczy, że strata jest zła, a zawodnik zaczyna grać bezpiecznie (podaje, wybija, nie ryzykuje).
Wzorzec na trudność stosowany w tekstach mówionych do zawodników (edukacja u Skrzata, wprowadzenie u Żaka): nazwij trudność, znormalizuj ją jednym zdaniem (“zdarza się każdemu piłkarzowi”), od razu daj konkretną wskazówkę (“gdy stracisz piłkę, od razu ją odbierz”).

Lęk przed śmiesznością

Około 8-9. roku życia rośnie wrażliwość na opinię rówieśników. Zawodnik potrafi zrezygnować z próby, bo “wyjdzie źle na oczach kolegów”. Zasady, które to ograniczają:

Kolega jest partnerem ćwiczenia (podaje, zagraża piłce, krzyczy sygnał), a nie sędzią techniki. Ocena techniki to zadanie trenera.
Zawodnicy nie rozmawiają o błędach kolegów (“on stracił”).
Wszyscy dostają te same zadania w tym samym czasie (nie ma pokazów typu “zobaczcie, jak on to robi źle”).
Pytania po treningu są otwarte i o sobie: “Co Ci dzisiaj wyszło?”, nie “kto zagrał najgorzej?”.

Emocje w praktyce

Płacz, złość, obraza. Zwykle są reakcją na porażkę albo zmęczenie. Trener nazywa emocję (“widzę, że jesteś zły”), zostawia zawodnikowi chwilę i zaprasza z powrotem do gry, nie wymuszając. Nie robi z tego widowiska.
Lider grupy, nie niańka. Jeden zawodnik nie może zabierać uwagi całej grupie przez kilka minut. Jeśli zawodnik stale potrzebuje wsparcia, trener rozmawia z rodzicem i prosi o pomoc przy zawodniku, zamiast wyciągać go na oczach grupy (z doświadczenia autora).
Oddech i regulacja. Po intensywnym środku daj chwilę spokoju (picie, spokojny marsz). Uspokojenie się jest umiejętnością, którą zawodnik dopiero opanowuje; dorosły pomaga mu w tym (“współregulacja”).

Dlaczego nie obiecywać, że będzie łatwo

Zawodnik, któremu powiedziano, że “to łatwe”, a wychodzi mu źle, wyciąga wniosek “coś jest ze mną nie tak”. Zawodnik, który usłyszał “to trudne, nie musi się udać za pierwszym razem”, wyciąga wniosek “próbuję dalej”. Stąd stały wzorzec w naszych wprowadzeniach.

Co to znaczy dla trenera

Reaguj na stratę piłki spokojnie, tonem informacyjnym. Twoja reakcja jest wzorem.
Zakończenie treningu to pytania otwarte skierowane na własne doświadczenie zawodnika.
Gdy zawodnik odmawia gry, daj mu wybór (“chcesz pobyć chwilę przy bidonie czy zagrać z kolegą w parze?”), zamiast żądać.
Dziękuj za odwagę, nie tylko za wynik.

Podstawa

Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 12 i 13 (charakterystyka zawodnika, trener jako wzór, kultura błędu).
E. Erikson, poczucie kompetencji w wieku szkolnym; teoria samodeterminacji (Deci i Ryan).
Doświadczenie autora (materiały iFootball: “Strata to nie koniec świata”, “Praca ze Skrzatami”).

Rozwiń temat

Czytaj: E. Erikson, Childhood and Society (1950), o poczuciu kompetencji w wieku szkolnym.
Czytaj: K. Bartholomew i in., Self-determination theory and diminished functioning (Personality and Social Psychology Bulletin, 2011), o kontroli trenera i frustracji potrzeb (wydawca).
Czytaj: Poradniki dla trenerów dzieci wydawane przez federacje (FA, KNVB) o kulturze błędu i radzeniu sobie z emocjami.
Szukaj haseł: “fear of failure youth sport”, “co-regulation emotions children”, “growth of resilience youth sport”.
Powiązane: Motywacja, Informacja zwrotna, Prowadzenie grupy.
(Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)