Rozwój zawodnika w wieku 5-9 lat

Skrzat (U6-U7) i Żak (U8-U9) to jedno z najszybszych okresów rozwoju w życiu. Zmieniają się ruch, sposób myślenia i relacje z innymi. Trener, który to rozumie, przestaje oczekiwać rzeczy, których zawodnik jeszcze nie potrafi, i przestaje się na niego denerwować za zachowania, które są normą wieku.

Ruch

W wieku 5-7 lat zawodnik doskonali podstawowe wzorce ruchowe: bieg, skok, zatrzymanie, zmianę kierunku, równowagę, rzut, kopnięcie. To dopiero opanowywanie ruchu, nie jego szlifowanie. Stąd duże różnice między zawodnikami tego samego rocznika.
Program Szkolenia PZPN opisuje Skrzata jako zawodnika o niskim poziomie koordynacyjnych zdolności motorycznych, słabiej rozwiniętej muskulaturze, ale z dużą potrzebą ruchu, szybko męczącego się i szybko odpoczywającego.
Dlatego trening ma dużo krótkich, intensywnych odcinków i częste przerwy, a nie długie serie.

Myślenie

Według klasycznego opisu Piageta między 2. a 7. rokiem życia dominuje myślenie przedoperacyjne: rozumowanie opiera się na tym, co widać i co się dzieje teraz, a perspektywa drugiej osoby jest trudna. Około 7. roku zaczyna się myślenie konkretne: zawodnik zaczyna rozumieć zasady i odwracalność czynności, ale nadal najlepiej na konkretach. Podział jest przybliżony i był krytykowany (dzieci potrafią więcej, niż sądził Piaget, gdy zadanie jest dobrze ustawione), ale jako mapa dla trenera jest użyteczny.
Egocentryzm (nie mylić z egoizmem): zawodnik widzi grę ze swojego miejsca. Dlatego Skrzaty i Żaki chcą prowadzić piłkę i mijać rywala, a podanie do kolegi bywa dla nich ostatnim wyjściem. Program PZPN opisuje to samo: percepcja skupiona na piłce i najbliższym zawodniku, mała liczba informacji, które zawodnik jest w stanie przetworzyć.
Pamięć robocza jest w tym wieku wyraźnie mniejsza niż u dorosłych. Zawodnik zapamięta jedną, co najwyżej dwie krótkie zasady naraz. Szczegóły w uwadze i uczeniu się.

Emocje i relacje

Według Erika Eriksona wiek szkolny to czas, w którym zawodnik pyta siebie: “czy potrafię to zrobić i czy to coś warte?” (poczucie kompetencji kontra poczucie niższości). Doświadczenia sukcesu i porażki w tym wieku silnie ustawiają wiarę we własne siły.
Emocje są intensywne i szybko się zmieniają. Zawodnik często nie potrafi jeszcze nazwać złości czy smutku, więc wyraża je zachowaniem (płacz, odejście z pola, uderzenie w piłkę w złości).
Wzorem jest dorosły. Zawodnik naśladuje sposób mówienia i reagowania trenera na błąd, sędziego, przegraną.
Rówieśnicy zaczynają się liczyć. Około 8-9 lat wzrasta wrażliwość na to, co pomyślą inni, co jest źródłem lęku przed śmiesznością. Stąd nasza zasada, że zawodnik nie ocenia techniki kolegów (patrz emocje, porażka i odwaga).

Co to znaczy dla trenera

Oczekuj prób, nie efektów. Błąd to normalny etap opanowywania ruchu.
Zadanie ma być jedno, konkretne i widoczne (“przeprowadź piłkę przez linię”).
Daj każdemu zawodnikowi piłkę i dużo powtórzeń w małych grupach: to odpowiada i na potrzebę ruchu, i na egocentryzm.
Nie karz za “egoistyczną” grę. Cel współpracy pojawia się wtedy, gdy rozwiązanie z kolegą jest prostsze niż samotne mijanie (dlatego w grach 2x1 podanie ma sens samo z siebie).
Reaguj spokojnie na emocje: nazwij je (“widzę, że jesteś zły”), daj chwilę, wróć do gry.

Podstawa

Program Szkolenia PZPN U6-U13, rozdz. 12.1 i 13.1 (charakterystyka Skrzata i Żaka).
J. Piaget, teoria rozwoju poznawczego (krytyczne omówienie np. w podręcznikach psychologii rozwojowej).
E. Erikson, Childhood and Society (1950), stadium “zaradność kontra niższość”.
D. Gallahue, podstawowe umiejętności ruchowe (lokomocyjne, stabilizacyjne, manipulacyjne) jako fundament późniejszej specjalizacji.

Rozwiń temat

Czytaj: J. Piaget, B. Inhelder, The Psychology of the Child (1969), krótkie ujęcie etapów rozwoju; polskie opracowanie: B. Harwas-Napierała, J. Trempała, Psychologia rozwoju człowieka (PWN, wielotomowe).
Czytaj: E. Erikson, Childhood and Society (1950), rozdział o stadium “zaradność kontra niższość”.
Czytaj: D. Gallahue, J. Ozmun, J. Goodway, Understanding Motor Development (podstawowe umiejętności ruchowe).
Szukaj haseł: “preoperational stage criticism”, “fundamental movement skills”, “children’s egocentrism sport”.
Powiązane: Uwaga, pamięć i uczenie się, Emocje, porażka i odwaga, Rozwój koordynacji.
(Zanim zacytujesz badanie publicznie, sprawdź dane w oryginale. Pełne dane źródeł: Źródła.)